| II-II q. 61 pr. (arriba) | |
Cuestión 61:Partes de la justicia.ProemioSon de considerarse a continuación las partes de la justicia, y 1° las sujetivas, que son especies de la justicia, esto es, la distributiva y conmutativa; 2º las partes como integrantes; 3º las partes potenciales, es decir, las virtudes adjuntas. En cuanto a lo 1º ocurre una doble consideración: 1° de las mismas partes de la justicia, y 2° sobre los vicios opuestos; y, puesto que la restitución parece ser acto de la justicia conmutativa, debe considerarse en primer lugar la distinción entre la justicia conmutativa y la distributiva, y en 2º la restitución. Acerca de lo 1° examinaremos cuatro puntos: 1º Hay dos especies de justicia, esto es, la distributiva y la conmutativa. 2° ¿Su medio se considera en ellas del mismo modo? 3º ¿Su materia es uniforme, o múltiple? 4º ¿Según alguna de estas especies lo justo es lo mismo que lo contrapadecido? |
Quaestio 61:De partibus iustitiaeprooemiumDeinde considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis. Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit idem quod contrapassum. |
| II-II q. 61 a. 1 arg. 1 (arriba) | |
Artículo 1:¿Se cuentan convenientemente dos especies de justicia, esto es, la conmutativa y la distributiva?Parece que no se distinguen convenientemente dos especies de justicia, distributiva y conmutativa porque no puede haber una especie de justicia, que perjudique a la multitud; puesto que la justicia se ordena al bien común. Pero distribuir los bienes comunes entre muchos perjudica al bien común de la multitud, ya porque se agotan las riquezas comunes, ya también porque se corrompen las costumbres de los hombres, pues dice Tulio (De off. l. 2, tit. Duplex liberalitatis genu...): se hace peor el que recibe y más dispuesto a esperar siempre lo mismo. Luego la distribución no pertenece a alguna especie de justicia. |
Articulus 1:Utrum convenienter ponantur duae species iustitiae iustitia distributiva et commutativaAd primum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim Tullius, in libro de Offic., fit deterior qui accipit, et ad idem semper expectandum paratior. Ergo distributio non pertinet ad aliquam iustitiae speciem. |
| II-II q. 61 a. 1 arg. 2 (arriba) | |
|
El acto de la justicia es dar a cada uno lo que es suyo, como se ha manifestado (S. Th. II-II, q. 58, a. 2). Pero en la distribución no se da a alguno lo que era suyo, sino que se le apropia de nuevo, lo que era de la comunidad. Luego esto no pertenece a la justicia. |
Praeterea, iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc ad iustitiam non pertinet. |
| II-II q. 61 a. 1 arg. 3 (arriba) | |
|
La justicia no solo está en el príncipe, sino también en los súbditos, como se ha indicado (S. Th. II-II, q. 58, a. 6); y el distribuir pertenece siempre al príncipe. Luego la distributiva no siempre pertenece a la justicia. |
Praeterea, iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem. Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam. |
| II-II q. 61 a. 1 arg. 4 (arriba) | |
|
Lo justo distributivo es de los bienes comunes, como se dice (Ethic. l. 3, c. 5 ó 7). Pero los bienes comunes pertenecen a la justicia legal. Luego la justicia distributiva no es especie de la justicia particular, sino de la justicia legal. |
Praeterea, distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic. sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae legalis. |
| II-II q. 61 a. 1 arg. 5 (arriba) | |
|
La unidad y la pluralidad no diversifican la especie de virtud. Mas la justicia conmutativa consiste en que se da algo a uno; y la distributiva en que se da algo a muchos. Luego no hay diversas especies de justicia. |
Praeterea, unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt diversae species iustitiae. |
| II-II q. 61 a. 1 s. c. (arriba) | |
|
Por el contrario, el Filósofo (Ethic. l. 5, c. 4 ó 5) establece dos partes de la justicia, y dice que una es directiva en las distribuciones, y la otra en las conmutaciones. |
Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et dicit quod una est directiva in distributionibus, alia in commutationibus. |
| II-II q. 61 a. 1 co. (arriba) | |
|
Responderemos, que según lo dicho (S. Th. II-II, q. 58, a. 7 y S. Th. II-II, q. 58, a. 8) la justicia particular se ordena a alguna persona privada, que se compara a la comunidad como la parte al todo. Respecto a alguna parte puede considerarse un doble orden: uno de la parte a la parte, al que es semejante el orden de una persona privada a otra, y esté orden es dirigido por la justicia conmutativa, que consiste en los cambios, que mutuamente se realizan entre dos personas recíprocamente; otro se considera del todo a las partes, ya este orden se asemeja el orden de lo que es común a cada uno de los individuos; y este orden es dirigido por la justicia distributiva, que distribuye proporcionalmente las cosas comunes, y así son dos las partes de la justicia, a saber, la distributiva y la conmutativa. |
Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi. Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia, quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae species, scilicet commutativa et distributiva. |
| II-II q. 61 a. 1 ad 1 (arriba) | |
|
Al argumento 1º diremos que, así como en las liberalidades de las personas privadas se recomienda la moderación y es culpada la prodigalidad, así también en la distribución de los bienes comunes debe observarse moderación, en lo que dirige la justicia distributiva. |
Ad primum ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo dirigit iustitia distributiva. |
| II-II q. 61 a. 1 ad 2 (arriba) | |
|
Al 2º que, así como la parte y el todo son en cierto modo una misma cosa, así lo que es del todo es en cierta manera de la parte; y por esto mismo, cuando se distribuye algo de los bienes comunes a ciertos individuos, recibe cada cual en algún modo lo que es suyo. |
Ad secundum dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod suum est. |
| II-II q. 61 a. 1 ad 3 (arriba) | |
|
Al 3º que el acto de la distribución, que se hace de los bienes comunes, pertenece solamente al presidente de estos bienes; pero la justicia distributiva está también en los súbditos, a quienes se distribuye. Esto es, en cuanto están contentos de la justa distribución; aunque también la justa distribución de los bienes comunes se haga a veces, no a una ciudad, sino a una sola familia, cuya distribución puede ser hecha por la autoridad de alguna persona privada. |
Ad tertium dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati, sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate alicuius privatae personae. |
| II-II q. 61 a. 1 ad 4 (arriba) | |
|
Al 4º que el movimiento recibe la especie del término ad quem, y por lo tanto a la justicia legal pertenece ordenar las cosas, que son de las personas privadas, al bien común; pero ordenar por el contrario el bien común a las personas particulares por medio de la distribución es propio de la justicia particular. |
Ad quartum dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune ad personas particulares per distributionem est iustitiae particularis. |
| II-II q. 61 a. 1 ad 5 (arriba) | |
|
Al 5º que la justicia distributiva y la conmutativa no solamente se distinguen según lo uno y lo múltiple, sino según la razón de débito; pues de un modo se debe a alguno lo que es común y de otro lo que es propio. |
Ad quintum dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune, alio modo id quod est proprium. |
| II-II q. 61 a. 2 arg. 1 (arriba) | |
Artículo 2:¿Se considera del mismo modo el medio en la justicia distributiva y en la conmutativa?Parece que se considera de igual modo el medio en la justicia distributiva que en la conmutativa porque una y otra se contienen bajo la justicia particular según lo dicho (S. Th. II-II, q. 61, a. 1); y el medio se considera de la misma manera en todas las partes de la templanza y de la fortaleza. Luego también debe ser considerado del mismo modo el medio en la justicia distributiva y conmutativa. |
Articulus 2:Utrum medium eodem modo accipiatur in iustitia distributiva et commutativaAd secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et commutativa. |
| II-II q. 61 a. 2 arg. 2 (arriba) | |
|
La forma de la virtud moral consiste en un medio, que es determinado según la razón. Siendo pues única la forma de una sola virtud, parece que en una y otra debe ser considerado el medio del mismo modo. |
Praeterea, forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod in utraque sit eodem modo medium accipiendum. |
| II-II q. 61 a. 2 arg. 3 (arriba) | |
|
En la justicia distributiva se considera el medio atendiendo a la diversa dignidad de las personas. Pero la dignidad de las personas se considera también en la justicia conmutativa, como en los castigos; pues más se castiga al que hiere al príncipe que al que hiere a una persona privada. Luego del mismo modo se considera el medio en una y otra justicia. |
Praeterea, in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo eodem modo accipitur medium in utraque iustitia. |
| II-II q. 61 a. 2 s. c. (arriba) | |
|
Por el contrario, dice el Filósofo (Ethic. l. 5, c. 5 y 6 ó 7) que en la justicia distributiva se considera el medio según la proporción geométrica, mas en la conmutativa según la aritmética. |
Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia distributiva accipitur medium secundum geometricam proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam. |
| II-II q. 61 a. 2 co. (arriba) | |
|
Responderemos, que según lo dicho (S. Th. II-II, q. 61, a. 2) en la justicia distributiva se da algo a alguna persona privada, en cuanto lo que es del todo es debido a la parte; lo cual es tanto mayor, cuanto la parte misma tiene mayor principalidad en el todo, y por esto en la justicia distributiva tanto más de los bienes comunes se da a alguno, cuanto aquella persona tiene más importancia en la comunidad. Esta principalidad se considera en una comunidad aristocrática según la virtud, en la oligárquica según las riquezas, en la democrática según la libertad, y en otras de otra manera. Así es que en la justicia distributiva no se considera el medio según la igualdad de la cosa a la cosa, sino según la proporción de las cosas u las personas; de tal suerte que, así como una persona excede a otra, así también la cosa que se da a una persona excede a la que se da a otra: y por esto dice el Filósofo (Ethic. l. 5, c. 3) que tal medio es según la proporcionalidad geométrica, en la que se considera lo igual, no según la cantidad, sino según la proporción; como si decimos que seis son a cuatro lo que tres son a dos, hay una proporción; cuyo cociente es uno y medio, puesto que el número mayor contiene al menor íntegro más su mitad: mas no hay igualdad de exceso bajo el concepto de la cantidad; puesto que 6 excede a 4 en 2, mientras que 3 excede a 2 en solo 1. Pero en los cambios se da algo a alguna persona singular por la cosa de este, que es recibida, como principalmente es de notar en la compra y venta, en las que se halla primariamente la razón del cambio, y por lo mismo es preciso igualar cosa a cosa, de suerte que cuanto este tiene más que lo que es suyo de lo que es de otro, tanto debe dar a aquel, a quien pertenece; y de este modo tiene lugar la igualdad según el medio aritmético, que se considera según igual exceso de la cantidad: así el número 5 es medio entre 6 y 4, pues excede y es excedido en la unidad. Si pues al principio los dos tenían 5 y uno de ellos recibe 1 de lo que es del otro, el uno (esto es, el que recibe) tendrá 6, y al otro le quedarán 4: habrá pues justicia, si se reduce a ambos, de modo que se tome 1 del que tiene 6 y se le dé al que tiene 4; pues así tendrán cada uno 5, que es el medio. |
Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus, tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei, ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius, tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus, scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque habebit quinque, quod est medium. |
| II-II q. 61 a. 2 ad 1 (arriba) | |
|
Al argumento 1º diremos que en las otras virtudes morales se considera, el medio según la razón, y no según la cosa; pero en la justicia se atiende al medio de la cosa, y por esto según la diversidad de las cosas se considera diversamente el medio de las mismas. |
Ad primum ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium accipitur. |
| II-II q. 61 a. 2 ad 2 (arriba) | |
|
Al 2º que la forma general, de la justicia es la igualdad, en la que conviene la justicia distributiva con la conmutativa; mas en la una se halla la igualdad según la proporcionalidad geométrica, y en la otra según la aritmética. |
Ad secundum dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in alia secundum arithmeticam. |
| II-II q. 61 a. 2 ad 3 (arriba) | |
|
Al 3º que en las acciones y pasiones la condición de la persona influye en la cantidad de la cosa; porque mayor es la injuria, si se hiere al príncipe que a una persona privadas y por esto la condición de la persona en la justicia distributiva se considera en sí misma, mas en la conmutativa según que por esto se diversifícala cosa. |
Ad tertium dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem secundum quod per hoc diversificatur res. |
| II-II q. 61 a. 3 arg. 1 (arriba) | |
Artículo 3:¿Es diversa la materia de estas dos especies de justicia?Parece que la materia de una y otra justicia no es diversa; porque la diversidad de la materia produce la diversidad de virtud, como es notorio en la templanza y en la fortaleza. Si pues la materia es diversa en la justicia distributiva y conmutativa, parece que no se contienen bajo una sola virtud, esto es, la justicia. |
Articulus 3:Utrum materia utriusque iustitiae sit diversaAd tertium sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia. |
| II-II q. 61 a. 3 arg. 2 (arriba) | |
|
La distribución, que pertenece a la justicia distributiva, es del dinero o de los honores o de otras cosas, que se pueden repartir entre los que forman parte de una ciudad, como se dice (Ethic. l. 5, c. 2), de los que también hay cambio entre las personas recíprocamente; el cual pertenece a la justicia conmutativa. Luego no es diversa la materia de la justicia distributiva de la conmutativa. |
Praeterea, distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, est pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt inter eos qui communitate communicant; ut dicitur in V Ethic. Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia distributivae et commutativae iustitiae. |
| II-II q. 61 a. 3 arg. 3 (arriba) | |
|
Si es una la materia de la justicia distributiva y otra la de la conmutativa, porque difieren en especie; donde no haya diferencia de especie, no deberá haber diversidad de materia. Pero el Filósofo (Ethic. l. 5, c. 2) menciona una sola especie de justicia conmutativa, que tiene sin embargo materia múltiple. Luego no parece ser múltiple la materia de estas especies.<7p> |
Praeterea, si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia harum specierum. |
| II-II q. 61 a. 3 s. c. (arriba) | |
|
Por el contrario, se dice (Ethic. l. 5, c. 2) que una especie de justicia es directiva en las distribuciones, y otra en los cambios. |
In contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae est directiva in distributionibus, alia in commutationibus. |
| II-II q. 61 a. 3 co. (arriba) | |
|
Responderemos, que según lo dicho (S. Th. II-II, q. 58, a. 9, ad 2 y S. Th. II-II, q. 58, a. 10) la justicia tiene por objeto ciertas operaciones exteriores, es decir, la distribución y la conmutación, que consisten en el uso de exteriores cosas o personas, o también obras: de las cosas, como cuando alguno quita o restituye a otro lo suyo; de las personas, como cuando alguno injuria personalmente a un hombre, como hiriéndole o afrentándole, o también cuando le tributa la debida reverencia; y de las obras, como cuando alguno exige de otro lo que es justo, o compensa a otro alguna obra. Si pues consideramos como materia de una y otra justicia las cosas, de que son uso las operaciones, la materia de la distributiva y de la conmutativa es una misma, porque las cosas pueden ser distribuidas de lo común a los particulares y ser cambiados de uno a otro, y también hay cierta distribución de los trabajos y recompensas. Mas, si tomamos como materia de una y otra justicia las mismas acciones principales, por las cuales nos servimos de las personas, Cosas y operaciones; entonces se halla en una y otra diversa materia porque la justicia distributiva es directiva de las distribuciones; mas la conmutativa dirige los cambios, que pueden ser considerados entre dos personas, de las que unas son involuntarias y otras voluntarias: involuntarias, cuando alguno usa de cosa de otro o de su persona o de su obra contra su voluntad, lo que sucede a veces ocultamente por fraude, y otras aun claramente por la violencia; y lo uno y lo otro tiene lugar o en la cosa o en la propia persona o conjunta: en la cosa, si uno toma ocultamente una cosa, y esto se llama hurto, y, si lo hace a las claras, se denomina rapiña; en la propia persona, ya en cuanto a su existencia, ya a su dignidad, se ataca ocultamente a la existencia de una persona hiriéndola o matándola pérfidamente, o envenenándola, y abiertamente, matándola públicamente, o encarcelándola, o azotándola o mutilándole algún miembro; y en cuanto a la dignidad de la persona es dañado alguno ocultamente, por falsos testimonios, o detracciones, por los que se le priva de su fama, o por otros medios semejantes; y manifiestamente por la acusación en juicio o llenándola de injurias. En cuanto a la persona unida se daña a alguno en su esposa, las más veces secretamente por medio del adulterio; y en el siervo, cuando se le seduce para que se separe de su dueño; cosas que pueden también ejecutarse manifiestamente, y la misma razón milita respecto de otras personas unidas, contra las que pueden también cometerse injurias de todas maneras, como en contra de la persona principal. Pero el adulterio y la seducción del siervo son injurias propias con respecto a estas personas; sino que, como el siervo es cierta posesión del señor, esto se refiere al hurto. Las conmutaciones se dicen voluntarias, cuando alguno transfiere a otro voluntariamente lo que es suyo: y, si le transmite alguna cosa suya en absoluto sin débito, como en la donación, no es acto de justicia sino de liberalidad; mas en tanto la transferencia voluntaria pertenece a la justicia, en cuanto hay en ella algo de razón de débito, lo cual puede tener lugar de muchos modos: 1º cuando alguno transfiere en absoluto lo suyo a otro como recompensa de otra cosa, cual sucede en la compra y venta; 2º cuando alguno entrega a otro alguna cosa suya, concediéndole el uso de ella con la obligación de recobrarla: y, si concede el uso gratuito de la cosa, se llama usufructo en las cosas que algo producen, o simplemente mutuo o comodato, en las que no producen, cuales son el dinero, los vasos y semejantes; mas, si ni el uso mismo se concede gratuitamente, se llama locación y conducción; 3º alguno entrega una cosa debiendo recobrarla, no por razón del uso sino por la de conservación, como en el depósito, o por razón de obligación, como cuando alguno obliga una cosa suya en prenda o cuando uno sale fiador de otro. En todas estas acciones, ya voluntarias ya involuntarias, milita la misma razón para considerar el medio según la igualdad de la recompensa; y por esto todas ellas pertenecen a una sola especie de justicia, es decir, a la conmutativa. |
Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem, quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem, sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem; quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum; si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem. Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen, quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum. Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei, vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant, sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam. |
| II-II q. 61 a. 3 ad arg. (arriba) | |
|
Por lo dicho es obvia la solución a los argumentos. |
Et per hoc patet responsio ad obiecta. |
| II-II q. 61 a. 4 arg. 1 (arriba) | |
¿Lo justo es en absoluto lo mismo que lo contra-padecido?Parece que lo justo es absolutamente lo mismo que lo sufrido en retorno, porque el juicio divino es simpliciter justo; y la forma del juicio divino es que sufra uno según lo que hizo, conforme a aquello (Mt 7,2): con el juicio que juzgareis seréis juzgados, y con la medida que midiereis seréis medidos. Luego lo justo es en absoluto lo mismo que lo padecido en compensación. |
Utrum iustum sit simpliciter idem quod ¨contrapassum¨Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit, patiatur, secundum illud Matth. VII, in quo iudicio iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Ergo iustum est simpliciter idem quod contrapassum. |
| II-II q. 61 a. 4 arg. 2 (arriba) | |
|
En una y otra especie de justicia se da algo a alguno según cierta igualdad: respecto a la dignidad de la persona en la justicia distributiva, cuya dignidad de la persona parece considerarse más principalmente según las obras, por las que algunos sirven a la comunidad; y en cuanto a la cosa, en la que alguno es perjudicado, en la justicia conmutativa. Mas según una y otra igualdad alguno sufre lo que hace contra otro. Luego parece que lo justo en absoluto es lo mismo que lo sufrido en cambio. |
Praeterea, in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa. Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod contrapassum. |
| II-II q. 61 a. 4 arg. 3 (arriba) | |
|
Parece principalmente que no debe uno sufrir con arreglo a lo que ha hecho, a causa de la diferencia entre lo voluntario y lo involuntario; pues el que involuntariamente ha injuriado es castigado con menor pena. Pero lo voluntario y lo involuntario, que se consideran por parte nuestra, no diversifican el medio de la justicia, que es el medio de la cosa, y no con respecto a nosotros. Luego parece ser lo justo en absoluto lo mismo que lo contra-padecido. |
Praeterea, maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum simpliciter idem esse videtur quod contrapassum. |
| II-II q. 61 a. 4 s. c. (arriba) | |
|
Por el contrario, prueba el Filósofo (Ethic. l. 5, c. 8) que no todo lo justo es lo padecido en retribución (contrapassum). |
Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse contrapassum. |
| II-II q. 61 a. 4 co. (arriba) | |
|
Responderemos, que esto que se dice contra-padecido implica igual recompensa de pasión con la acción precedente; lo cual se dice muy propiamente en las pasiones y acciones injuriosas, por las que alguno hiere a la persona del prójimo: como, si le golpea, que sea golpeado a su vez: la ley determina esta especie de justicia (Ex 21,23): pagara alma por alma, ojo por ojo... Mas como también el quitar una cosa a otro es hacer algo injusto, por esta, razón secundariamente también se hace aplicación de esta compensación, en el sentido de que el que hace daño a otro en sus bienes es a su vez él mismo perjudicado; perjuicio justo, que asimismo se condene en la ley (Ex 22,1): si alguno hubiere hurtado buey u oveja, y los matare o vendiere; restituirá cinco bueyes por un buey y cuatro ovejas por una oveja. Se aplica en tercer lugar esta denominación de contra-padecido a los cambios voluntarios, en los que hay por una y otra parte acción y pasión, pero lo voluntario disminuye la razón de pasión, según lo dicho (S. Th. II-II, q. 59, a. 3). En todas estas circunstancias según la naturaleza de la justicia conmutativa debe hacerse la compensación con igualdad, de modo que lo sufrido en retorno sea igual a la acción; y no sería siempre igual, si alguno experimentase en la especie el mismo mal que hizo, porque en primer lugar, cuando uno ofende injuriosamente a la persona de otro de más alta categoría, es mayor la acción que la pasión de la misma especie que él sufriese; por lo cual el que hiere al príncipe, no sólo es castigado de la misma manera, sino mucho más gravemente. De igual modo también cuando uno perjudica a otro involuntario en sus bienes, mayor es la acción que sería la pasión, si solamente se le quitase aquella cosa; porque el mismo, que perjudicó a otro en lo suyo, en nada se perjudicaría: y por esto se le castiga en que restituya en mayor cantidad, porque no solo perjudicó a una persona privada, sino a la república, violando la seguridad de su tutela. Asimismo tampoco en las transacciones voluntarias la pasión sería siempre igual, si alguno diera cosa suya recibiendo la de otro, porque quizá esta es mucho mayor que la suya: y así. es que es preciso en los cambios igualar la pasión a la acción según cierta medida proporcional; para lo cual fue inventada la moneda. De este modo la contra-pasión es lo conmutativo justo, mas no tiene lugar en la justicia distributiva, porque en esta no se considera la igualdad según la proporción de la cosa a la cosa, o de la pasión a la acción, por lo cual se dice contra-pasión; sino según la proporcionalidad de las cosas a las personas, como ya se ha dicho (S. Th. II-II, q. 61, a. 2). |
Respondeo dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, reddet animam pro anima, oculum pro oculo, et cetera. Et quia etiam auferre rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in lege, Exod. XXII, si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove. Tertio vero transfertur nomen contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem, maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est. |
| II-II q. 61 a. 4 ad 1 (arriba) | |
|
Al argumento 1°, diremos, que aquella forma del divino juicio se considera según la razón de la justicia conmutativa, esto es, según la justa proporción de los premios a los méritos y de los castigos con los pecados. |
Ad primum ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia meritis et supplicia peccatis. |
| II-II q. 61 a. 4 ad 2 (arriba) | |
|
Al 2º que, si a alguno, que hubiera servido a la comunidad, se le retribuyera en algo por el servicio prestado; este acto no pertenecería a la justicia distributiva, sino a la conmutativa; pues en la justicia distributiva no se considera la igualdad de lo que alguien recibe a lo que él ha prestado, sino a lo que alguno recibe según el modo de ambas personas. |
Ad secundum dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque personae. |
| II-II q. 61 a. 4 ad 3 (arriba) | |
|
Al 3º que, cuando la acción injuriosa es voluntaria, la injuria es mayor, y así la cosa se considera como mayor; por cuya razón es preciso castigarle con mayor pena, no según la diferencia en cuanto a nosotros, sino según la diferencia de la cosa. |
Ad tertium dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum differentiam rei. |